Tuesday, January 26, 2016

Political Freedom On the Rise Around the World Despite Naysayers

by Marian Tupy


January 26, 2016

Listening to the GOP presidential candidates, you would think that humanity is sprinting toward the gates of hell. What's needed, the talking heads on TV maintain, is a strong leader to set the world right. But, the world is already on the mend—irrespective of the actions of the megalomaniacal narcissist in the Oval Office today or the megalomaniacal narcissist poised to replace him in January 2017.

In recent years, plenty of commentators expressed concerns about the future of political freedom. As late as last year, Freedom House's "Freedom in the World" survey found that autocrats "now increasingly flout democratic values, argue for the superiority of what amounts to one-party rule, and seek to throw off the constraints of fundamental diplomatic principles."

What a difference a year makes!

In the America's, Argentina and Venezuela stepped back from the precipice. Far from being a vanguard of autocratic renaissance, Cuba is once again isolated as the hemisphere's sole full-fledged dictatorship. Africa and the Middle East remain, as ever, a bloody mess. Still, Nigeria, Africa's largest economy and most populous country (there will be more Nigerians in 2050 than Americans), saw a peaceful and largely free election that, for the first time, transferred power to an opposition candidate. Finally, the luster came off China and Russia—two countries that so many would-be autocrats pointed to as alternative models of political and economic development.


Tuesday, January 12, 2016

Humans Innovate Their Way Out of Scarcity

by Marian Tupy


January 12, 2016

Last week, the World Bank updated its commodity database, which tracks the price of commodities going back to 1960. Over the last 55 years, the world's population has increased by 143 percent. Over the same time period, real average annual per capita income in the world rose by 163 percent. What happened to the price of commodities?

Out of the 15 indexes measured by the World Bank, 10 fell below their 1960 levels. The indexes that experienced absolute decline included the entire non-energy commodity group (-20 percent), agricultural index (-26 percent), beverages (-32 percent), food (-22 percent), oils and minerals (-32 percent), grains or cereals (-32 percent), raw materials (-32 percent), "other" raw materials (-56 percent), metals and minerals (-4 percent) and base metals (-3 percent).

Five indexes rose in price between 1960 and 2015. However, only two indexes, energy and precious metals, increased more than income, appreciating 451 percent and 402 percent respectively. Three indexes increased less than income. They included "other" food (7 percent), timber (7 percent) and fertilizers (38 percent).

Taken together, commodities rose by 43 percent. If energy and precious metals are excluded, they declined by 16 percent. Assuming that an average inhabitant of the world spent exactly the same fraction of her income on the World Bank's list of commodities in 1960 and in 2015, she would be better off under either scenario, since her income rose by 163 percent over the same time period.


Saturday, December 12, 2015

Πολύ λίγο, πολύ αργά

του Αριστείδη Χατζή


11 Δεκεμβρίου 2015

Από το 2001 μέχρι σήμερα ο πολιτικός γάμος των ομόφυλων ζευγαριών αναγνωρίστηκε από χώρες όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Νορβηγία, η Σουηδία, η Φινλανδία, η Δανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιρλανδία, αλλά επίσης η Ισπανία και η Πορτογαλία. Δεν αναγνωρίστηκε μόνο στην Ευρώπη αλλά στη Βόρεια (Καναδάς, ΗΠΑ) και τη Λατινική Αμερική (Μεξικό, Αργεντινή, Βραζιλία, Ουρουγουάη), στη Νέα Ζηλανδία και στη Νότια Αφρική. Πολλές άλλες χώρες ετοιμάζονται να τον αναγνωρίσουν, όπως η Αυστραλία και η Σλοβενία.

Η Ελλάδα δεν είναι μέσα σ’ αυτές. Για την ακρίβεια, στην Ελλάδα δεν έχει επεκταθεί ακόμα ούτε το σύμφωνο συμβίωσης στα ομόφυλα ζευγάρια. Εάν ψηφιστεί το νομοσχέδιο που μόλις κατατέθηκε, η χώρα μας θα πάψει απλώς να είναι σε ακόμα έναν τομέα μια θλιβερή ντροπιαστική εξαίρεση. Βέβαια αυτό που θα επιτευχθεί δεν έρχεται μόνο πολύ αργά, είναι και πολύ λίγο. Διότι η παγκόσμια τάση τα τελευταία χρόνια, σε όλες τις θεσμικά ώριμες φιλελεύθερες δημοκρατίες είναι η αναγνώριση πολιτικού γάμου. Δυστυχώς στην Ελλάδα σχεδόν κανείς δεν τολμά να το θέσει ως προτεραιότητα. Ακόμη και τώρα, που το σύμφωνο συμβίωσης πρόκειται να αναγνωριστεί με τόσο μεγάλη καθυστέρηση, συνεχίζονται οι αντιδράσεις. Πολλά από όσα έχουν γραφτεί και ακουστεί τελευταία μάς θυμίζουν πόσο λίγο απέχουν από τον Μεσαίωνα κάποιοι ελληνικοί θεσμοί.

Είναι κρίμα να μην πρωταγωνιστεί η Ελλάδα στο ζήτημα αυτό δεδομένου ότι από το 1983 και μετά το ελληνικό οικογενειακό δίκαιο παρακολούθησε τις διεθνείς εξελίξεις και σε πολλά ζητήματα ο Ελληνας νομοθέτης έκανε σαφώς προοδευτικές επιλογές. Αλλά στο ζήτημα του γάμου των ομόφυλων ζευγαριών θα παραμείνουμε ουραγοί και απ’ ό,τι φαίνεται για πολλά χρόνια. Γιατί είναι τόσο σημαντικός ο γάμος, αν έχει επεκταθεί στα ομόφυλα ζευγάρια το σύμφωνο συμβίωσης; Για έναν απλό λόγο. Διότι μόνο η αναγνώριση του πολιτικού γάμου είναι συμβατή με την ισονομία και την ισοπολιτεία που καθιερώνει το Σύνταγμα στο άρθρο 4. Ο αποκλεισμός των ομόφυλων ζευγαριών από τον θεσμό του γάμου δεν παραβιάζει όμως μόνο το Σύνταγμα. Παραβιάζει τις βασικές αρχές του σύγχρονου Κράτους Δικαίου, όπως αυτές οι αρχές διαμορφώνονται στον 21ο αιώνα.

Διαβάστε το άρθρο στην ιστοσελίδα της Καθημερινής

Κατεβάστε το άρθρο όπως δημοσιεύθηκε (PDF)

Διαβάστε άλλα δύο σχετικά άρθρα μου: στο Βήμα Ιδεών (14/7/2008) και στα Νέα (19/12/2013)

Thursday, August 6, 2015

The Triumph of Robert Conquest

Wall Street Journal
August 5, 2015

Robert Conquest was born in 1917, the year of the Russian Revolution, so it seems fitting that he outlived the Soviet Union by more than 25 years. The indefatigable historian, and enemy, of Soviet totalitarianism died Tuesday at age 98.

Conquest’s major themes were reality and delusion. The Great Terror (1968) was the first and still definitive treatment of Stalin’s purges, gulags, show trials and secret police, meticulously documenting the enormity of the death toll. Harvest of Sorrow (1986) chronicled what he called the “terror famines” that followed agricultural collectivization.

When sources inside Russia were few and most Kremlinologists were oblivious, these classics contributed immensely to understanding the nature of the Communist project. They also helped shape the response that won the Cold War; Reagan and Thatcher were among his readers.



Wednesday, June 24, 2015

The End of Nordic Illusions

by Nima Sanandaji

Wall Street Journal

June 24, 2015

Helle Thorning-Schmidt lost her seat as Denmark’s first female prime minister in the general election last week. The result seems to fit the current trend in the Nordic region of traditional social-democratic parties in decline giving way to populist anti-immigration parties on the rise. However, parties on both the right and left have much to learn from debate that the Danish Social Democrats have sparked about the future of the welfare state.

The Nordic model has long been admired abroad. It has been seen as a way of combining economic growth with admirable social outcomes. But the simple idealization is misleading.

Denmark, Finland, Norway and Sweden aren’t set apart only by social-democratic policies but also by a unique culture built upon trust, a Lutheran work ethic and a strong emphasis on personal responsibility. These cultural features, combined with healthy lifestyles, allowed Nordic nations to develop high living standards, income equality and long lifespans during the first half of the 20th century. The success also arose during a period when policies were based upon low taxes and free markets.


Friday, May 15, 2015

Mao’s China: The Language Game

by Perry Link

New York Review of Books

May 15, 2015

It can be embarrassing for a China scholar like me to read Eileen Chang’s pellucid prose, written more than sixty years ago, on the early years of the People’s Republic of China. How many cudgels to the head did I need before arriving at comparable clarity? My disillusioning first trip to China in 1973? My reading of the devastating journalism of Liu Binyan in 1980? Observation of bald lies in action at the Tiananmen massacre in 1989 and in the imprisonment of a Nobel Peace laureate in more recent times? Did I need all of this to catch up to where Chang was in 1954 in her understanding of how things worked in Communist China, beneath the blankets of jargon? In graduate school I did not take Chang’s Naked Earth (published in Chinese in 1954 and translated by Chang into English in 1956) and its sister novel, The Rice-Sprout Song (also published in 1954 and translated by Chang into English in 1955), very seriously. People said the works had an anti-Communist bias. How silly.

In Naked Earth, Chang shows how the linguistic grid of a Communist land-reform campaign descends on a village like a giant cookie cutter. There are Poor Farmers, Middling Farmers, Landlords, Bad Elements, and more. When actual life doesn’t fit the prescriptions, so much the worse for actual life. Make it fit. A “cadre” (a technical term for a functionary in the Communist system) complains that the farmers have “always been backward… . All they ever see is the bit of material advantage right in front of them.” This leaves them “afraid to be active.” Perhaps they don’t want to be active? No, answers the organization, they are reticent only because they fear “the revenge of the Remnant Feudal Forces.” When finally coaxed to complain, they sometimes—oops!—complain about the cadres, not the Landlords.

Eventually the farmers, like everyone else, figure out that their personal interests depend on correct verbal performance. There are certain things you are supposed to say and certain ways you are supposed to say them. “Tell the truth!” is a command that you recite your lies correctly. An unimpeachable exterior becomes everyone’s goal.


Friday, April 24, 2015

Ο Σάββας Ξηρός και το Κράτος Δικαίου

του Αριστείδη Ν. Χατζή

Athens Voice

24 Απριλίου 2015

Ο Σάββας Ξηρός είναι ένας στυγνός δολοφόνος. Το ότι επένδυσε την εγκληματική δραστηριότητά του με βλακώδεις αμπελοφιλοσοφίες και ιδεοληπτικές μπαρούφες δεν μειώνει την ευθύνη του, αντίθετα την αυξάνει. Και αυτός και τα υπόλοιπα μέλη της κωμικοτραγικής συμμορίας του μου είναι ιδιαίτερα απεχθή. Το ότι ορισμένοι από αυτούς τους δολοφόνους, αντί να δείξουν έμπρακτη μετάνοια, κομπάζουν και απειλούν δεν πρέπει να προκαλεί κανένα είδος σεβασμού. Όπως δεν πρέπει να προκαλεί σεβασμό ο αμετανόητος βιαστής, ο αμετανόητος παιδεραστής ή ο αμετανόητος έμπορος ναρκωτικών.

Όμως δεν βλέπω κανένα λόγο να παραμείνει ένας άνθρωπος με τόσο υψηλό βαθμό αναπηρίας στη φυλακή, όταν είναι δυνατό να συνεχίσει να εκτίει την ποινή του με έναν ανθρώπινο και αξιοπρεπή τρόπο. Δεν εννοώ ότι δεν έχω ακούσει καλά επιχειρήματα κατά της ειδικής μεταχείρισής του. Τα άκουσα ή τα διάβασα με προσοχή. Τα σέβομαι, τα ασπάζομαι εν μέρει, αλλά δεν με έπεισαν.

Σύμφωνοι, η κυβέρνηση φέρθηκε ατζαμίδικα, φάνηκε να υποκύπτει σε εκβιασμό, πολλά μέλη του κυβερνώντος κόμματος αντιμετωπίζουν με συμπάθεια ή και θαυμασμό τους εγκληματίες, η διάταξη είναι σαφώς φωτογραφική, έγιναν σοβαρές γκάφες με τους Αμερικανούς, κλπ. Όμως οι λανθασμένες κινήσεις της κυβέρνησης και τα φλερτ με τους τρομοκράτες δεν αλλάζουν βέβαια την άποψή μου.

Ξέρω ότι οι περισσότερες/οι από όσες/ους με διαβάζουν δεν θα συμφωνήσουν, αλλά για μένα τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Το Κράτος Δικαίου δεν εκδικείται. Η ποινή πρέπει να έχει κυρίως δύο στόχους: την αποτροπή και τον σωφρονισμό. Ο Ξηρός δεν θα σωφρονιστεί εάν αντιμετωπιστεί με απάνθρωπο τρόπο. Όσο για την αποτροπή (γενική ή ειδική): δεν θα επηρεαστεί καθόλου από την όποια απόφαση.


Thursday, April 2, 2015

John & Harriet: Still Mysterious

by Cass Sunstein

New York Review of Books

April 2, 2015

John Stuart Mill may well be the most important liberal thinker of the nineteenth century. In countless respects, his once-revolutionary arguments have become familiar, even part of the conventional wisdom. Certainly this is so for his great 1869 essay The Subjection of Women, which offered a systematic argument for sex equality at a time when the inferior status of women was widely taken for granted. It is also true for On Liberty, published in 1859, which famously argued that unless there is harm to others, people should have the freedom to do as they like. A strong advocate for freedom of speech, Mill offered enduring arguments against censorship. He also had a great deal to say about, and on behalf of, representative government.

Friedrich Hayek was the twentieth century’s greatest critic of socialism, and he won the Nobel Prize in economics. A lifelong defender of individual liberty, he argued that central planning is bound to fail, even if the planners are well motivated, because they cannot possibly assemble the information that is ultimately incorporated in the price system. Hayek described that system as a “marvel,” because it registers the knowledge, the preferences, and the values of countless people. Hayek used this insight as the foundation for a series of works on freedom and liberalism. Committed to free markets and deeply skeptical of the idea of “social justice,” he is a far more polarizing figure than Mill, beloved on the political right but regarded with ambivalence by many others. Nonetheless, Hayek belongs on any list of the most important liberal thinkers of the twentieth century.

Mill and Hayek help to define the liberal tradition, but in both temperament and orientation, they could not be further apart. Mill was a progressive, a social reformer, an optimist about change, in some ways a radical. He believed that, properly understood, liberalism calls for significant revisions in the existing economic order, which he saw as palpably unjust: “The most powerful of all the determining circumstances is birth. The great majority are what they were born to be.” Hayek was not exactly a conservative—in fact he was sharply critical of conservatism on the ground that it was largely oppositional and did not offer an affirmative position—but he generally venerated traditions and long-standing practices, seeing them as embodying the views and knowledge of countless people over long periods. Hayek admired Edmund Burke, who attacked the idea that self-styled reformers, equipped with an abstract theory, should feel free to override social practices that had stood the test of time. Mill had an abstract theory, one based on a conception of liberty from both government and oppressive social customs, and he thought that society could be evaluated by reference to it.


Thursday, January 29, 2015

The case for liberal optimism

by John Micklethwait


January 31, 2015

This newspaper churlishly deprives its editors of the egocentric adornments of our trade. Tragically, these pages include no weekly “editor’s letter” to readers, underneath a beaming, air-brushed picture. Online, there is a weekly e-mail, but that comes from your “desk”, not you. As editor, you spend your time in deplorable obscurity, consoled merely by the fact you have the nicest job in journalism. But there are two indulgent exceptions: a brief mention when you are appointed; and this valedictory leader, which attempts to sum up the world that has hurtled across your desk.

It starts on the first day, and never lets up. There are elections, coups, wars, bankruptcies and tsunamis. Science throws up discoveries and ideas. A pantomime of Putinesque villains and Berlusconi-style clowns force themselves onto the cover. But for the things this newspaper cares about, the past nine years have been a battle, one that has left me in a state of paranoid optimism. Paranoia because so much remains under threat; optimism because, for the most part, the creed this newspaper lives by is strong enough to survive.

That applies first to The Economist itself. One of my earliest covers asked “Who killed the newspaper?” (August 24th 2006), and this newspaper has arguably faced more change in the past nine years than it did in the previous century. On April Fool’s Day 2006, when, appropriately, I began this job, Twitter was ten days old, our print advertising was growing and social media was something to do with a very good lunch.

So any modern editor who is not paranoid is a fool. But my optimism remains greater, both about The Economist and the future of independent journalism. That is partly because technology gives us ever more ways to reach our audience. In 2006 our circulation was 1.1m, all in print. Now it is 1.6m in print, digital and audio. Already half a million of you have downloaded our new Espresso app; we are adding over 70,000 Twitter followers each week. Media is not the race to the bottom that pessimists forecast. People want to read about the Kurds, Keynes and kokumi as well as the Kardashians. Ever more go to university, travel abroad and need ideas to stay employable—and will pay for an impartial view of the world, one where the editor, whatever his faults (or from now on, her virtues), is in nobody’s pocket.


Friday, January 16, 2015

The Supreme Court and Gay Marriage

New York Times
June 16, 2015

For the second time in three terms, the Supreme Court has agreed to consider the constitutionality of same-sex marriage. The last time around, the justices declined to take up the broad question. This time, there is every reason for them to follow the logic of their own rulings over the past 12 years and end the debate once and for all.

On Friday, the court accepted four cases from Ohio, Kentucky, Tennessee and Michigan, where same-sex marriage bans were upheld by the Sixth Circuit Court of Appeals in November. All other federal appeals courts that have ruled on the issue have struck down the bans.

Oral arguments are likely to be in late April, but there is little new to be said. Both sides’ positions have been aired out thoroughly and repeatedly for several years.

And as usual, the outcome almost certainly lies in the hands of Justice Anthony Kennedy, who has authored all three of the court’s previous decisions upholding gay rights. In each case, Mr. Kennedy wrote eloquently of the dignity and equality of gay people. It is hard to see how, given the combined reasoning in those cases, he could now turn back at the threshold of one of the most important civil-rights decisions in a generation.


Thursday, January 15, 2015

Money is the New Morality

by Scott Adams


January 15, 2015

The traditional view of money-vs.-morality is that you want to start with a moral foundation and then you can pursue making money in a way that makes the world better. You treat your employees and customers well, act honestly, and perhaps even donate your wealth to those in need.

That was a good model. I think it served the United States well in its formative years. You can’t have capitalism without some level of trust, especially in earlier times, and morality in the form of religion provided a form of predictable honesty.

But today that situation is flipped because of the Internet and the free flow of information.


Wednesday, January 7, 2015

The Blasphemy We Need

by Ross Douthat

New York Times

January 7, 2015

In the wake of the vicious murders at the offices of the satirical French newspaper Charlie Hebdo today, let me offer three tentative premises about blasphemy in a free society.

1) The right to blaspheme (and otherwise give offense) is essential to the liberal order.

2) There is no duty to blaspheme, a society’s liberty is not proportional to the quantity of blasphemy it produces, and under many circumstances the choice to give offense (religious and otherwise) can be reasonably criticized as pointlessly antagonizing, needlessly cruel, or simply stupid.

3) The legitimacy and wisdom of criticism directed at offensive speech is generally inversely proportional to the level of mortal danger that the blasphemer brings upon himself.


Saturday, January 3, 2015

The "Dog-Eat-Dog" Delusion

by Gary Galles

Mises Daily

January 3, 2014

When people want to add extra “oomph” to negative depictions of self-owners acting without coercion — that is, market competition under capitalism — they turn to name-calling. One of the most effective forms is describing such competition as dog-eat-dog. When that characterization is accepted, the mountain of evidence in favor of voluntary social coordination can be dismissed on the grounds that it involves a vicious and ugly process so harmful to people that it outweighs any benefits.

Unfortunately, dog-eat-dog imagery for market competition is entirely misleading. It not only misrepresents market competition as having properties that are absent in truly free arrangements, but those properties are essential characteristics of government, the usual “solution” offered to the evils of dog-eat-dog competition. Further, it frames the issue in a way that precludes most people from recognizing why the analogy fails.

To begin with, dog-eat-dog is an odd way to characterize anything. I have never seen a dog eat another dog. I don’t know anyone who has. In fact, some trace the phrase’s origin back to the Latin, canis caninam not est, or “dog does not eat dog,” which says the opposite (and makes more sense, as an animal may try to protect its feeding grounds against competing predators, but it does not eat those competitors). It is nonsensical to rely on an analogy to something that doesn’t actually happen in animal behavior as a central premise toward condemning market systems as ruthless and hard-hearted.


Sunday, October 12, 2014

Bono: controversial tax laws have brought Ireland the only prosperity it’s ever known

The Observer
October 12, 2014

From stadium-packing rock star to champion of the impoverished, Bono has fronted a band and causes that have endeared him to millions. But the U2 frontman is likely to alienate more people than he wins over with his latest rallying cry: backing Ireland’s corporate tax regime.

In an interview with the Observer, the Irish singer says his country’s tax policies have “brought our country the only prosperity we’ve known”.

Bono said: “We are a tiny little country, we don’t have scale, and our version of scale is to be innovative and to be clever, and tax competitiveness has brought our country the only prosperity we’ve known.

“That’s how we got these companies here … We don’t have natural resources, we have to be able to attract people.”


Saturday, October 11, 2014

Human Rights: The gay divide

October 11, 2014

There was a teenager in Arizona in the 1970s who “could no more imagine longing to touch a woman than longing to touch a toaster”. But he convinced himself that he was not gay. Longing to be “normal”, he blamed his obsession with muscular men on envy of their good looks. It was not until he was 25 that he admitted the truth to himself—let alone other people. In 1996 he wrote a cover leader for The Economist in favour of same-sex marriage. He never thought it would happen during his lifetime. Yet now he is married to the man he loves and living in a Virginia suburb where few think this odd.

The change in attitudes to homosexuality in many countries—not just the West but also Latin America, China and other places—is one of the wonders of the world (see article). This week America’s Supreme Court gave gay marriage another big boost, by rejecting several challenges to it; most Americans already live in states where gays can wed. But five countries still execute gay people: Iran hangs them; Saudi Arabia stones them. Gay sex is illegal in 78 countries, and a few have recently passed laws that make gay life even grimmer. The gay divide is one of the world’s widest (see article). What caused it? And will tolerance eventually spread?


Thursday, August 21, 2014

Δικαιώματα εν τάφω

του Αριστείδη Χατζή

Τα Νέα

21 Αυγούστου 2014

Ζούμε σε μια δύσκολη περίοδο της ελληνικής ιστορίας. Η ύφεση, η ανεργία, η υπερφορολόγηση και η ανασφάλεια έχουν αγγίξει σχεδόν τους πάντες και έχουν συντρίψει πολλούς. Μέσα σε αυτό το ζοφερό κλίμα η συζήτηση για δικαιώματα ακούγεται ανεδαφική, υπερβολική, ακόμα και αποπροσανατολιστική. Όμως είμαστε υποχρεωμένοι να την κάνουμε γιατί ελπίζουμε ότι ακόμα και σε αυτές τις συνθήκες, δεν μας αρκεί η επιβίωση.

Η αρχική μου ιδέα ήταν να απαριθμήσω τις διάφορες σοβαρές εκκρεμότητες που υπάρχουν: (α) Δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί ούτε καν το σύμφωνο συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια. (β) Η αδικαιολόγητη αστυνομική βία και οι παράνομες συμπεριφορές οργάνων της Τάξης δεν φαίνεται να περιορίστηκαν παρά τον διεθνή διασυρμό. (γ) Συνεχίζουν να εκδίδονται δικαστικές αποφάσεις περιορισμού δικαιωμάτων, ανεπίτρεπτες για ένα κράτος δικαίου. (δ) Ο τρόπος που έχει κακοποιηθεί το Σύνταγμα από κυβέρνηση και αντιπολίτευση οδηγεί σε ευρύτερη απαξίωση των θεσμών. Ταυτόχρονα δεν γίνεται σοβαρή συζήτηση για θεσμικό εκσυγχρονισμό που να περιλαμβάνει και το Σύνταγμα – τα πυροτεχνήματα δεν συνιστούν σοβαρή συζήτηση. (ε) Οι πλέον αδύναμες ομάδες (μετανάστες, Ρομά) δεν απολαμβάνουν βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. (στ) Η ελευθερία του λόγου δέχεται σοβαρούς περιορισμούς σε κάθε ευκαιρία. (ζ) Η ακαδημαϊκή ελευθερία συνεχίζει να βρίσκεται υπό τη συνεχή απειλή βίας από φασιστικά τάγματα διαφόρων χρωμάτων. (η) Ο ρατσισμός κυριαρχεί στον δημόσιο λόγο. Είναι εντυπωσιακός ο τρόπος που συνυπάρχουν ο μεσαιωνικού τύπου αντισημιτισμός με την απέχθεια για τους μουσουλμάνους μετανάστες και ο αντιδυτικισμός με την απόρριψη της πολυπολιτισμικότητας. Έχουμε έτσι το σουρεαλιστικό φαινόμενο να είμαστε η χώρα με τους περισσότερους αντισημίτες και τη μοναδική πρωτεύουσα στην ΕΕ χωρίς τζαμί (θ) Η συζήτηση για το διαχωρισμό Κράτους-Εκκλησίας έχει πάει στις ελληνικές καλένδες. (ι) Η συζήτηση για τα δικαιώματα των μειονοτήτων (και ιδιαίτερα το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού) συνεχίζει να ισοδυναμεί με εθνική προδοσία.

Η στασιμότητα όμως δεν είναι το μόνο πρόβλημα. Σε πολλές περιπτώσεις έχουμε και σοβαρή οπισθοδρόμηση. Υπάρχουν φαιδρές και σοβαρές περιπτώσεις. Στις φαιδρές θα εντάξουμε την έκκληση ποινικοποίησης του λόγου και της ιστορικής έρευνας από μέλη του ελληνικού Κοινοβουλίου. Το πρόβλημα εδώ δεν είναι μόνο ο αυταρχικός τρόπος σκέψης ή η δημαγωγική αντιμετώπιση των θεμάτων αλλά κυρίως η ασυγχώρητη επιπολαιότητα.

Στις σοβαρές περιπτώσεις θα πρέπει απαραίτητα να εντάξουμε μια περίπτωση καθαρής οπισθοδρόμησης: αν και έχουν περάσει οκτώ χρόνια από την ψήφιση του νόμου για τη δημιουργία χώρου καύσης νεκρών δεν έχει ακόμα δημιουργηθεί ούτε ένα αποτεφρωτήριο. Οι δήμαρχοι Θεσσαλονίκης και Αθήνας, σε κοινή δήλωσή τους, κατηγόρησαν τις «αόρατες δυνάμεις» αλλά οι δυνάμεις αυτές είναι ορατές σε όλους. Πρόκειται για μια «ιερή» συμμαχία ευθυνόφοβων αρχόντων της τοπικής αυτοδιοίκησης, οκνηρής γραφειοκρατίας και σκοταδιστών επισκόπων. Αυτή η συμμαχία έχει εμποδίσει, καθυστερήσει ή αποθαρρύνει κάθε προσπάθεια. Η κυβέρνηση κατέθεσε άλλη μια τροπολογία πριν από μερικές ημέρες με την οποία προσπαθεί να επιλύσει κάποια από τα προβλήματα. Δεν ξέρω πόσα από τα νομικά και γραφειοκρατικά προβλήματα θα ξεπεραστούν. Τα πολιτικά όμως προβλήματα δεν λύνονται με συσσώρευση νόμων και διατάξεων αλλά με πολιτική βούληση και μεταρρυθμιστικό οίστρο. Αλλά σε αυτά είμαστε ελλειμματικοί.

Το πρόβλημα είναι πολύ πιο σημαντικό απ’ όσο φαίνεται αρχικά. Δεν πρόκειται απλώς για την τύχη του σώματος μερικών εκατοντάδων «εκκεντρικών συμπολιτών μας». Αυτά τα παράλογα γραφειοκρατικά εμπόδια προσβάλουν ένα πολύτιμο ανθρώπινο δικαίωμα, το δικαίωμα να διαχειρίζεσαι το σώμα σου, έστω και μετά τον θάνατο. Ένα δικαίωμα ήδη πολύ περιορισμένο, καθώς η κοινωνία διεκδικεί μεγάλο μέρος της εξουσίας πάνω στο σώμα σου (ιδίως αν είσαι γυναίκα), ελέγχοντάς το, ρυθμίζοντάς το, ευνουχίζοντάς το εν ανάγκη. Επιπλέον το παράδειγμα της περιπέτειας των αποτεφρωτηρίων είναι ένα ακόμα σύμπτωμα του εναγκαλισμού της Εκκλησιαστικής εξουσίας με την πολιτική (όλων των εξουσιών και όλων των φερέλπιδων). Αποτελεί και ένα καλό παράδειγμα της κυριαρχίας των αντιμεταρρυθμιστών, της θλιβερής συνεργασίας αριστερής ιδεοληψίας, δεξιού κοτζαμπασισμού και αποϊδεολογικοποιημένης αλλά αταβιστικής λατρείας του status quo.

Πώς να νικηθεί αυτό το αντιμεταρρυθμιστικό μπλοκ όταν είναι τόσο ισχυρό πολιτικά, όταν τα όπλα του είναι η άγνοια και ο δογματισμός κι όταν τα θύματά του το στηρίζουν με παβλοφικό τρόπο; Η αργή αλλά σταθερή αποσύνθεσή του πρέπει να επιταχυνθεί με κάθε τρόπο. Είναι καθήκον όλων μας.

* Ο Αριστείδης Χατζής είναι αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Εδώ θα βρείτε το άρθρο (όπως δημοσιεύθηκε στα Νέα)

Εδώ θα βρείτε το άρθρο στην ιστοσελίδα των Νέων

Wednesday, May 28, 2014

Liberalism in the Arab World?

by Ronald Meinardus

The Globalist

May 28, 2014

Egypt’s selection of a new strong man, Abdel Fattah el-Sisi, who will take over the presidency after a strained effort to mobilize unenthusiastic voters and who — if one looks at his rhetoric — seems to be even less inclined to exercise “liberalism” than even Hosni Mubarak did, certainly does not augur well for a future of more individual freedom in Egypt.

In fact, Sisi’s rhetoric demands that people sacrifice for Egypt. A recording of an off the record conversation caught the former general say, “People think I’m a soft man. Sisi is torture and suffering.”

Promoting liberalism in the Arab world is a Herculean task. It is no exaggeration to say that liberalism has an image problem here. Many, if not most Egyptians have a negative view of all things liberal.

Many perceive liberalism as against their heritage and culture and in contradiction with religious teachings.

The allegation that liberals and their ideas are inspired by outside forces and have no homegrown roots is probably the biggest challenge for liberals and liberalism in the Arab world today.

It is crucial that Arab liberals confront this allegation. To assert that the idea of individual freedom is foreign — and, therefore, not compatible with Arab cultural and religious beliefs — borders on racialism.

Anyone who holds this view suggests that the people living in this region are either not ready for liberty or — even worse — not capable or not willing to live as free men and women.


Thursday, May 15, 2014

Το Δικαίωμα στη Λήθη

του Αριστείδη Χατζή

Τα Νέα

15 Μαίου 2014

Τον Ιούλιο του 1990 δύο αδέλφια δολοφόνησαν έναν ηθοποιό στο Μόναχο. Το πτώμα ήταν άσχημα κακοποιημένο, ο ηθοποιός πολύ γνωστός και βέβαια η υπόθεση πρωταγωνίστησε στο γερμανικό τύπο. Τα αδέλφια καταδικάστηκαν σε ισόβια αλλά ποτέ δεν παραδέχτηκαν την ενοχή τους. Μέχρι το 2008 βγήκαν και οι δύο από τη φυλακή με αναστολή και απαίτησαν από τη Wikipedia να αφαιρέσει το όνομά τους από το λήμμα που αφορούσε το νεκρό ηθοποιό. Πέτυχαν κάποιες μικρές νίκες, τελικά όμως δεν κατόρθωσαν να τους αναγνωριστεί ένα «δικαίωμα στην (ψηφιακή) λήθη» γιατί ενώ οι αποφάσεις των γερμανικών δικαστηρίων ήταν αντιφατικές δεν υπήρχε καμία περίπτωση να αναγκάσουν την Wikipedia να αφαιρέσει τα ονόματά τους από την αγγλική έκδοσή της.

Βλέπετε η Wikipedia έχει την έδρα της στις Η.Π.Α. και είναι, ευτυχώς, αδύνατον ένα δικαστήριο να την αναγκάσει να αυτολογοκριθεί, εφόσον κάτι τέτοιο θα παραβίαζε ένα ιερό για το Αμερικανικό Σύνταγμα δικαίωμα, το δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου, της έκφρασης και του τύπου. Η προστασία αυτών των δικαιωμάτων είναι τόσο ισχυρή ώστε σε καμία περίπτωση να μην επιτρέπει το είδος της λογοκρισίας η οποία είναι απαραίτητη για την προστασία προσωπικών δεδομένων που ένα δικαίωμα στη λήθη απαιτεί. Το ενδιαφέρον είναι ότι και το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή είναι ένα «αμερικανικό» δικαίωμα που γεννήθηκε ουσιαστικά το 1890. Το δικαίωμα αναγνωρίστηκε από τα αμερικανικά δικαστήρια και οδήγησε σε ιστορικές αποφάσεις προστασίας, κυρίως σε περιπτώσεις που το δικαίωμα παραβιαζόταν από κρατικές υπηρεσίες. Όμως, όταν το δικαίωμα αυτό έρχεται σε σύγκρουση με το δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου, το τελευταίο πάντα υπερισχύει. Στην Ευρώπη, δυστυχώς, το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή αλλά και άλλου είδους θεσμικές προτεραιότητες έχουν σε πολλές περιπτώσεις περιορίσει σοβαρά την ελευθερία της έκφρασης.

Βέβαια, υπάρχουν και περιπτώσεις λιγότερο σοβαρές από μια πολύκροτη δολοφονία, όπως π.χ. μια αναγγελία πλειστηριασμού. Γιατί να παραμείνει στο διηνεκές αυτή η πληροφορία στο διαδίκτυο, ακόμα κι αν τελικά εκπλήρωσες τις υποχρεώσεις σου; Η απαίτηση να ξεχαστεί μια κακή στιγμή σου, που δεν ενδιαφέρει σχεδόν κανέναν άλλον εκτός από σένα, ακούγεται εύλογη. Αυτή η εύλογη απαίτηση όμως οδηγεί σε πολύ ολισθηρή πλαγιά, όπως είναι ολοφάνερο σε όποιον διαβάσει την πολύ πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (C-131/12) σύμφωνα με την οποία οι Ευρωπαίοι πολίτες έχουν το δικαίωμα να απαιτήσουν από μια μηχανή αναζήτησης να αφαιρέσει τις αναφορές στο παρελθόν τους. Θεωρήθηκε δηλαδή ότι αυτό που κάνουν αυτές οι μηχανές αναζήτησης είναι ένα είδος «επεξεργασίας δεδομένων» και στην περίπτωσή μας «προσωπικών», άρα μπορεί να περιοριστεί. Το Δικαστήριο έτσι δεν αποφάσισε να κατεβούν όλα τα σχετικά δημοσιεύματα που σε αφορούν (αυτό θα ήταν παρανοϊκό) αλλά αποφάσισε να δυσκολέψει τη ζωή όσων κάνουν έρευνα πάνω σε ζητήματα που σε αφορούν.

Δεν είναι δυνατόν, βέβαια, να έχουν οι πάντες το δικαίωμα να αφαιρεθεί ό,τι τους αφορά. Θα πρέπει, σύμφωνα με το Δικαστήριο, να γίνεται στάθμιση. Να σταθμίζεται, δηλαδή, καταρχήν το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή με τα δικαιώματα στην ελευθερία της έκφρασης, της πληροφόρησης, της ενημέρωσης κλπ. Εάν, για παράδειγμα, το άτομο που ζητεί προστασία είναι ένα δημόσιο πρόσωπο (π.χ. ένας πολιτικός) και η ιστορία του ενδιαφέρει την κοινή γνώμη, τότε και η προστασία του θα πρέπει να είναι μικρότερη.

Δεν χρειάζεται να τονίσω πόσο παράλογη και ανεδαφική είναι η απόφαση και πόσο σύντομα θα καταστεί ανεφάρμοστη. Εδώ θα λειτουργήσει οπωσδήποτε το φαινόμενο της ανάστροφης επιλογής: θα καταφύγουν στα δικαστήρια κυρίως τα άτομα που θα έχουν τους πόρους να το κάνουν και για υποθέσεις που θα υπάρχει κατά τεκμήριο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης.

Προφανώς δεν μπορεί να περιοριστεί το Ίντερνετ με δικαστικές αποφάσεις αυτού του είδους. Η πληροφορία δεν μπορεί να εξαφανιστεί, απλά θα αυξηθούν τα εμπόδια στην πρόσβασή της προσωρινά. Μακροπρόθεσμα κι αυτά τα εμπόδια θα καταρρεύσουν, είναι απολύτως βέβαιο για οποιονδήποτε έχει μια στοιχειώδη εικόνα της ψηφιακής επανάστασης. Ελπίζω σύντομα να γίνει αντιληπτό από τα κρατικά όργανα: η τεχνολογία μειώνει τη δυνατότητά τους να περιορίζουν την πληροφόρηση και τις ελευθερίες. Μην ακούτε τους τεχνοφοβικούς, το διαδίκτυο ενισχύει περισσότερο τους πολίτες παρά τον Λεβιάθαν.

* Ο Αριστείδης Χατζής είναι αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Εδώ θα βρείτε το άρθρο (όπως δημοσιεύθηκε στα Νέα)

Εδώ θα βρείτε το άρθρο στην ιστοσελίδα των Νέων.

Εδώ θα βρείτε την απόφαση του ECJ (στα ελληνικά) μαζί με όλο το σχετικό υλικό.

Εδώ θα βρείτε το περίφημο άρθρο των Samuel D. Warren & Louis D. Brandeis, "The Right to Privacy" Harvard Law Review (1890).

Διαβάστε ενδιαφέρουσες αναλύσεις σε New York Times, Washington Post, Wall Street Journal, Time, BBC, Guardian και Reuters, τα άρθρα των Jonathan Zittrain (Harvard Law - NYT) και Eric Posner (U Chicago Law - Slate) και εδώ μια σύντομη ανάλυση στα ελληνικά του Βασίλη Σωτηρόπουλου.

Tuesday, April 15, 2014

Πού είναι το δύσκολο κύριε Υπουργέ;

του Σταύρου Τσακυράκη


15 Απριλίου 2014

Η κατάθεση του αντιρατσιστικού νομοσχεδίου την περασμένη βδομάδα στη Βουλή συνοδεύτηκε από την απογοητευτική, πλην αναμενόμενη, δήλωση του Υπουργού Δικαιοσύνης ότι το σύμφωνο συμβίωσης μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών δεν θα περιλαμβάνεται στη σχεδιαζόμενη ρύθμιση. «Το Σύμφωνο Συμβίωσης για τους ομοφυλόφιλους είναι δύσκολο ζήτημα Αστικού Δικαίου και θα εξεταστεί σε επόμενη αναθεώρηση του Αστικού Κώδικα», δήλωσε ο κύριος Αθανασίου, παραπέμποντας ουσιαστικά το ζήτημα στις καλένδες.

Ομολογώ ότι μου είναι δύσκολο να αντιληφθώ γιατί χρειάζεται ολόκληρη αναθεώρηση του Αστικού Κώδικα προκειμένου να επεκταθεί μια ρύθμιση που προβλέπεται σε ειδικό νόμο (τον 3719/2008). Μου είναι ακόμα πιο δύσκολο να αντιληφθώ σε τι ακριβώς συνίσταται το «δύσκολο ζήτημα», για το οποίο εξέφρασε την τόση ανησυχία του ο Υπουργός. Σύμφωνα με τον περιοριστικό ορισμό του άρθρου 1 του νόμου, το Σύμφωνο Συμβίωσης είναι μια «συμφωνία μεταξύ δύο ενήλικων ετερόφυλων προσώπων με την οποία οργανώνουν τη συμβίωσή τους». Από μια απλή παράθεση του ορισμού, εύκολα καταλαβαίνει κανείς ότι για να επεκταθεί το σύμφωνο και στα ομόφυλα ζευγάρια αρκεί να διαγραφεί η λέξη «ετερόφυλων» από το άρθρο 1 του νόμου 3719/2008. Πόσο «δύσκολο ζήτημα» είναι αυτό;

«Δεν είναι απλό το ζήτημα», επέμεινε ο κύριος Αθανασίου. «Θέλει μελέτη. Είναι θέμα αστικού δικαίου και θέλει μελέτη νομική, κοινωνική και θρησκευτική. […] Η συμβίωση τον ομόφυλων ζευγαριών είναι ένα θέμα, όχι το να συμβιώσουν αλλά οι έννομες συνέπειες από αυτό (υιοθεσίες κλπ)».


Tuesday, March 25, 2014

Διακήρυξις της Ανεξαρτησίας της Ελλάδος

Θεόδωρος Βρυζάκης
"Η Ελλάς ευγνωμονούσα" (1858)
Εθνική Πινακοθήκη

Aπόγονοι του σοφού και φιλανθρώπου Έθνους των Eλλήνων, σύγχρονοι των νυν πεφωτισμένων και ευνομουμένων λαών της Eυρώπης και θεαταί των καλών, τα οποία ούτοι υπό την αδιάρρηκτον των νόμων αιγίδα απολαμβάνουσιν, ήτο αδύνατον πλέον να υποφέρωμεν μέχρις αναλγησίας και ευηθείας την σκληράν του Oθωμανικού Kράτους μάστιγα, ήτις ήδη τέσσαρας περιπου αιώνας επάταζε τας κεφαλάς ημών, και αντί του λόγου την θέλησιν ως νόμον γνωρίζουσα, διώκει και διέταττε τα πάντα δεσποτικώς και αυτογνωμόνως.

Mετά μακράν δουλείαν ηναγκάσθημεν τέλος πάντων να λάβωμεν τα όπλα εις χείρας, και να εκδικήσωμεν εαυτούς, και την πατρίδα ημών από μίαν τοιαύτην φρικτήν, και ως προς την αρχήν αυτής, άδικον τυραννίαν, ήτις ουδεμίαν άλλην είχεν ομοίαν, ή καν δυναμένην οπωσούν μετ' αυτής να παραβληθή δυναστείαν.

O κατά των Tούρκων πόλεμος ημών, μακράν του να στηρίζεται εις αρχάς τινάς δημαγωγικάς και στασιώδεις, ή ιδιωφελείς μέρους τινός του σύμπαντος Eλληνικού Έθνους σκοπούς, είναι πόλεμος εθνικός, πόλεμος ιερός, πόλεμος, του οποίου η μόνη αιτία είναι η ανάκτησις των δικαίων της προσωπικής ημών ελευθερίας, της ιδιοκτησίας και της τιμής, τα οποία, ενώ την σήμερον όλοι οι ευνομούμενοι και γειτονικοί λαοί της Eυρώπης τα χαίρουσιν, από ημάς μόνον η σκληρά και απαραδειγμάτιστος των Oθωμανών τυραννία επροσπάθησεν με βίαν να αφαιρέσει, και εντός του στήθους ημών να τα πνίξη.

Eίχομεν ημείς τάχα ολιγώτερον παρά τα λοιπά έθνη λόγον δια να στερώμεθα εκείνων των δικαίων, ή είμεθα φύσεως κατωτέρας και αχρειεστέρας, δια να νομιζώμεθα ανάξιοι αυτών, και καταδικασμένοι εις αιώνιον δουλείαν, να έρπωμεν ως κτήνη και αυτόματα εις την άλογον θέλησιν ενός απηνούς τυράννου, όστις ληστρικώς και άνευ τινός συνθήκης ήλθεν μακρόθεν να μας καθυποτάξει; Δίκαια, τα οποία η φύσις ενέσπειρε βαθέως εις την καρδίαν των ανθρώπων, και τα οποία οι νόμοι, σύμφωνοι με την φύσιν, καθιέρωσαν, όχι τριών ή τεσσάρων, αλλά και χιλίων και μυρίων αιώνων τυραννίαι· δεν δύναται να εξαλείψη. Kαι αν η βία, ή η ισχύς προς τον καιρόν τα καταπλακώση, ταύτα πάλιν απαλαίωτα και ανεξάλειπτα καθ εαυτά, η ισχύς ημπορεί ν' αποκαταστήση και αναδείξη, οία και πρότερον και απ' αιώνων ήσαν! Δίκαια τέλος πάντων τα οποία δεν επαύσαμεν με τα όπλα να υπερασπιζώμεθα εντός της Eλλάδος, όπως οι καιροί και αι περιστάσεις επέτρεπον.

Aπό τοιαύτας αρχάς των φυσικών δικαίων ορμώμενοι, και θέλοντες να εξομοιωθώμεν με τους λοιπούς συναδέλφους μας, Eυρωπαίους Xριστιανούς, εκινήσαμεν τον πόλεμον κατά των Tούρκων, μάλλον δε τους κατά μέρος πολέμους ενώσαντες, ομοθυμαδόν εκστρατεύσαμεν, αποφασίσαντες ή να επιτύχωμεν τον σκοπόν μας, και να διοικηθώμεν με νόμους δικαίους, ή να χαθώμεν εξ ολοκλήρου, κρίνοντες ανάξιον να ζώμεν πλέον ημείς οι απόγονοι του περικλεούς εκείνου Έθνους των Eλλήνων υπό δουλείαν τοιαύτην, ιδία μάλλον των αλόγων ζώων, παρά των λογικών όντων. Δέκα μήνες ήδη παρήλθον αφ' ού ηρχίσαμεν να τρέχωμεν τούτο το στάδιον του εθνικού πολέμου. Ο ύψιστος Θεός μας εβοήθησε, καίτοι όχι ικανά προπαρασκευασμένους, εις το τοιούτον μέγα τωόντι επιχείρημα· τα όπλα μας εφάνησαν πολλαχού νικηφόρα, πλην και πολλαχού εύρον, και εισέτι ευρίσκουσιν αντίστασιν όχι μικράν· περιστάσεις εναντίαι μας απήντησαν, και ταύτας να εξομαλίσωμεν έως ώρας ενησχολούμεθα. Όθεν δεν πρέπει να φανή παράξενον αν άχρι τούδε ανεβάλλομεν την πολιτικήν της πατρίδος μας διάταξιν, αν δεν επροφθάσαμεν να κηρύξωμεν την ανεξαρτησίαν ημών, και να αναφανώμεν ως έθνος ενώπιον πάντων των ευνομουμένων λαών και απάσης της οικουμένης. Πριν περί της φυσικής ημών υπάρξεως οπωσούν βεβαιωθώμεν, ήτον αδύνατον να σκεφθώμεν και περί της πολιτικής. Έστωσαν λοιπόν τα ειρημένα εις μεν τους άλλους ικανή απολογία της αναβολής μας, εις ημάς δε παραμυθία διά την επικρατήσασαν αταξίαν.

Ήδη δε, ότε αι εναντίαι περιστάσεις ήρχισαν να εξομαλίζωνται, απεφασίσαμεν ή μάλλον ηναγκάσθημεν να οργανίσωμεν και Σύνταγμα Πολιτικόν της Ελλάδος· και πρώτον μεν κατά μέρος, οίον το της Ανατολικής χέρσου Ελλάδος, το της Δυτικής χέρσου Ελλάδος, το της Πελοποννήσου, το των Νήσων, κ. τ. λ. Αλλ' επειδή ταύτα απέβλεπαν μάλλον τας μερικωτέρας σχέσεις, καθ' ας εκάστη των ειρημένων Επαρχιών και Νήσων ώφειλε να διαταχθή και διοικηθή διά τούτο ήτον ανάγκη πάσα επομένως να γενή και έν άλλο γενικόν Προσωρινόν Πολίτευμα εις όλα τα πράγματα και εις όλας τας εσωτερικάς και εξωτερικάς σχέσεις της Ελλάδος επεκτεινόμενον. Προς τούτου την κατασκευήν και σύνταξιν αι κατά μέρος Επαρχίαι και Νήσοι έπεμψαν τους πληρεξουσίους Παραστάτας των. Ούτοι λοιπόν, εν εθνική συνελεύσει σκεφθέντες και μελετήσαντες ικανώς περί των κοινών πραγμάτων, ωργάνισαν μίαν προσωρινήν Διοίκησιν, καθ' ην η Ελλάς άπασα μέλλει να κυβερνηθή εφεξής. Ταύτην, και απλώς μεν ως επί της βάσεως του Δικαίου και των ορθών Νόμων εστηριγμένην, και εν μέρει δε, καθό ωργανισμένην κοινή των Ελλήνων γνώμη, οφείλουσιν όλοι οι λαοί, κάτοικοι της Ελλάδος ν' αναγνωρίζωσι Μόνην έννομον και εθνικήν Διοίκησιν αναλόγως προσφερόμενοι.

Τα συνιστώντα την Διοίκησιν Δώματα είναι δύο: Το Εκτελεστικόν και το Βουλευτικόν, από τα οποία διορίζεται και το Δικαστικόν, ανεξάρτητον όμως από εκείνα διόλου.

Tαύτα διακυρύττει η εθνική Συνέλευσις προς το Πανελλήνιον, εν και μόνον προσεπιφέρουσα, ότι αυτής μεν επεραιώθη το έργον, και διαλύεται σήμερον. ΄Eργον δε του Eλληνικού λαού και χρέος είναι να φανή ευπειθής και υπήκοος εις τους νόμους και τους εκτελεστάς και υπουργούς των νόμων. Έλληνες! Είπατε προ ολίγου ότι δεν θέλετε δουλείαν, και ο τύραννος χάνεται καθημέραν από το μέσον σας· αλλά μόνη η μεταξύ σας ομόνοια και ακριβής υποταγή εις την διοίκησιν ημπορεί να στερεώση την ανεξαρτησίαν σας. Eίθε ο κραταίος του Yψίστου βραχίων ν' ανυψώσει και αρχομένους και άρχοντας, την Eλλάδα ολόκληρον, προς την πάρεδρον αυτού σοφίαν, ώστε ν' αναγνωρίσωσι τ' αληθή των αμοιβαία συμφέροντα. Kαι οι μεν δια της προνοίας, οι δε λαοί δια της ευπειθείας να στερεώσωσι της κοινής ημών Πατρίδος την πολύευκτον ευτυχίαν. Eίθε! Είθε!

Eν Eπιδαύρω την 15ην Iανουαρίου. A´ της Ανεξαρτησίας. 1822

Εδώ μπορείτε να βρείτε σε μορφή PDF την πρώτη έκδοση του κειμένου της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας της Ελλάδας μαζί με το Σύνταγμα της Επιδαύρου (Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος). Το πρωτότυπο βρίσκεται στη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων.

Monday, February 10, 2014

Ο Ενοχλητικός Λόγος

του Αριστείδη Χατζή

Τα Νέα

10 Φεβρουαρίου 2014

Αν υπάρχει κάτι που ενοχλεί κάθε είδους εξουσία είναι βέβαια η κριτική. Όταν αυτή η κριτική είναι συγκροτημένη, βασίζεται σε επιχειρήματα και εμπειρικά δεδομένα, σε γνώση και στέρεες πεποιθήσεις τότε ενοχλεί ακόμα περισσότερο. Έτσι η εξουσία κάθε είδους προσπαθεί να εμποδίσει, με όποιον τρόπο μπορεί, τις ενοχλητικές απόψεις.

Την ίδια ακριβώς αλλεργία προς την κριτική και την ελεύθερη σκέψη έχουν κάθε είδους ιδεολογίες και συστήματα αξιών που θεωρούν ότι εκφράζουν την εξ αποκαλύψεως αλήθεια. Οτιδήποτε απομυθοποιεί συντηρητικές ιδέες, δόγματα άυλης και υλιστικής μεταφυσικής, φαντασιακά και φαντασιώσεις και βέβαια συνωμοσιολογικού τύπου θεάσεις του κόσμου ενεργοποιεί ενστικτωδώς βίαιες αντιδράσεις.

Οι αντιλήψεις αυτές συνήθως χρησιμοποιούν ως φορείς άτομα με μειωμένη ανεκτικότητα – κάτι αναμενόμενο: αν εκθέτεις τον εαυτό σου στο διάλογο, κινδυνεύεις να περάσεις το μονοπάτι του διαφωτισμού. Η απαξίωση κάθε είδους δόγματος και φαντασίωσης θα ακολουθήσει αναπόφευκτα.

Όσοι όμως προστατεύουν τον εαυτό τους συνειδητά ή/και ασυνείδητα από το μικρόβιο του λόγου (και του Λόγου!) το πετυχαίνουν με μηχανισμούς που στην καλύτερη περίπτωση είναι ψυχολογικοί: ακούω και διαβάζω μόνο όσους θα επιβεβαιώσουν τις απόψεις μου, απαξιώνω εκ των προτέρων όσους θα αμφισβητήσουν αυτά που με θρησκευτική ευλάβεια πιστεύω, επιλέγω να συναναστρέφομαι άτομα με παρόμοιες ιδέες.

Στη χειρότερη περίπτωση όμως η αντίδραση δεν είναι αμυντική αλλά επιθετική. Πολλά άτομα δεν αρκούνται στη σχετική ασφάλεια της απομόνωσης και της δογματικής αποστείρωσης. Αδυνατούν να ανεχτούν την ύπαρξη αντίθετων απόψεων. Τις ταυτίζουν με το απόλυτο Κακό και αναζητούν τρόπους εξάλειψής τους - των απόψεων, ίσως και των φορέων. Για να δικαιολογήσουν τις ενστικτώδεις βίαιες αντιδράσεις και το μίσος που ξερνούν, πλάθουν ένα δικό τους, ακραία μανιχαϊστικό κόσμο όπου οι κακοί είναι διάβολοι και οι καλοί είναι άγγελοι. Δεν δικαιούνται οι άγγελοι να εξολοθρέψουν τους διαβόλους;

Η λέξη «φανατικός» που χρησιμοποιούσαμε παλιά δεν αρκεί για να τους περιγράψει με ακρίβεια. Αν περιηγηθούμε τα πιο δημοφιλή μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και το Διαδίκτυο θα συλλέξουμε μέσα σε λίγες ώρες πολλά και διαφορετικά παραδείγματα. Ο λεκτικός τραμπουκισμός που ασκείται εκεί είναι πρωτοφανής. Έχει πολλές μορφές και είναι σχεδόν πάντα απεχθής, καθώς δεν σέβεται ούτε το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα. Βλέπετε, το «αυταρχικό μυαλό» δεν ανέχεται να εκφράζονται οι απόψεις που απεχθάνεται ούτε στον ιδιωτικό χώρο του φορέα τους. Θα αναζητήσουν κάθε δυνατό τρόπο να τις υπονομεύσουν ή και να τις εξαφανίσουν εισβάλλοντας απρόσκλητοι (συνήθως ως ανώνυμα ή επώνυμα trolls). Είναι ζωτικό γι’ αυτούς να επιτεθούν με κάθε τρόπο, τους γίνεται κυριολεκτικά καθημερινό άγχος, ένα βαρύ αλλά ιερό καθήκον που πρέπει να εκτελέσουν.

Όσο σοβαρή κι αν είναι αυτή η υπερεκχείλιση του μίσους στο Διαδίκτυο, δεν μπορεί να συγκριθεί με τις πράξεις φυσικής βίας που λαμβάνουν χώρα σχεδόν παντού. Ένας μεγάλος αριθμός πνευματικών ανθρώπων σήμερα στην Ελλάδα αισθάνεται ανασφαλής όταν εκφράζει απόψεις και κάνει επιλογές. Όχι μόνο γιατί θα ακολουθήσει ο οχετός στο Διαδίκτυο αλλά γιατί καραδοκούν οι τραμπούκοι κάθε είδους. Οργανωμένοι ή ανοργάνωτοι, είναι έτοιμοι να σπάσουν το κεφάλι ή τουλάχιστον να τρομοκρατήσουν όσους αντιμετωπίζουν ως διαβόλους.

Το πρόβλημα είναι ότι η ελευθερία του λόγου και της έκφρασης είναι συχνά δύσκολο να προστατευθούν. Μεταξύ όλων των άλλων διότι δεν υπάρχει ένα συμπαγές μέτωπο υπέρ της ανοχής και κατά του τραμπουκισμού. Απόψεις και συμβουλές όπως: «μη μιλάς καλύτερα», «κάνε το κορόιδο», «εσύ τους προκάλεσες», «μην είσαι ακραίος», «έχουν κι αυτοί το δίκιο τους» και άλλες, παρόμοιας μίζερης αθλιότητας, επιμερίζουν την ευθύνη στο θύτη και στο θύμα. Δεν προέρχονται πάντα από ήμερους, συμβιβασμένους φιλήσυχους πολίτες. Συχνά ακούγονται από όσους θα ήθελαν να σπάσουν κι αυτοί ένα κεφάλι ή να κόψουν μια γλώσσα αλλά φοβούνται να το κάνουν.

Έτσι, για παράδειγμα, αναρωτιέται κανείς για τη σιωπή που περιβάλλει κάθε πράξη βίας μέσα στο πανεπιστήμιο (πρόσφατα κατά του συναδέλφου Βασίλη Γούναρη). Υπάρχουν πολλοί, λαλίστατοι κατά τα άλλα, με θεσμικό ρόλο, που αποφεύγουν επιμελώς να ασχοληθούν με τις συνεχείς προσβολές της πολύτιμης ακαδημαϊκής ελευθερίας από ομάδες που συνδέονται στενά με κόμματα, που απολαμβάνουν άσυλο από αξιωματούχους εντός και εκτός πανεπιστημίου και που σκοπό έχουν να τρομοκρατήσουν όσες και όσους αντιμετωπίζουν ως αντιπάλους.

Άραγε τη σιωπή τους σε ποια κατηγορία να την εντάξουμε;

* Ο Αριστείδης Χατζής είναι αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Εδώ θα βρείτε το άρθρο (όπως δημοσιεύθηκε στα Νέα)

Εδώ θα βρείτε το άρθρο στην ιστοσελίδα των Νέων

John Cole, The Times Tribune (Feb. 8, 2006)

Wednesday, January 8, 2014

Η θεσμική μας υστέρηση

του Αριστείδη Χατζή

Τα Νέα

8 Ιανουαρίου 2013

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ο ελληνικός εμπορικός κινηματογράφος είχε ένα κύκνειο άσμα που έμοιαζε περισσότερο με επιθανάτιο ρόγχο. Ηθοποιοί και σκηνοθέτες της χρυσής εποχής επανήλθαν πρόσκαιρα με μια σειρά ταινιών που η αθλιότητα της αισθητικής τους συναγωνιζόταν την αθλιότητα της θεματικής τους. Η σύντομη «κινηματογραφική άνοιξη» της συμφοράς κατέληξε εκεί που της άξιζε: στις βιντεοκασέτες. Εκείνη την εποχή λοιπόν γυρίστηκε μεγάλος αριθμός ταινιών που σατίριζαν (τρόπος του λέγειν) τον Στρατό (Οι φανταρίνες), το σχολείο (Ρόδα, τσάντα και κοπάνα) και βέβαια την Εκκλησία. Χαρακτηριστικοί τίτλοι: Εθνική Παπάδων, ο Πάτερ Γκομένιος και ο Παπα-Σούζας που είχε τόση επιτυχία ώστε ακολούθησε και σίκουελ.

Αν υπάρχει κάτι για να κατηγορηθεί ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ που υποδύθηκε τον ρόλο του Παπα-Σούρα είναι ότι έχει μείνει 30 χρόνια πίσω. Αν ακούσει μάλιστα κανείς και τις πολιτικές δηλώσεις του θα είναι βέβαιος ότι ο συμπαθής νέος βουλευτής βρίσκεται και πολιτικά στη δεκαετία του 1980.

Κανονικά, το δρώμενο που οργάνωσε στο πλαίσιο του πρώιμου καρναβαλιού στο Άργος Ορεστικό δεν θα έπρεπε να απασχολήσει κανέναν πλην των ταλαίπωρων που το υπέστησαν. Οι αντιδράσεις που προκάλεσε όμως ήταν απαράδεκτες. Ακόμα και μετριοπαθείς ιεράρχες, όπως ο Αρχιεπίσκοπος, θεώρησαν απαραίτητο να κάνουν δηλώσεις, και μάλιστα αρκετά σκληρές. Το πλέον εξοργιστικό απ’ όλα ήταν οι απροκάλυπτες υποδείξεις προς τον ΣΥΡΙΖΑ που έσπευσε βέβαια να συμμορφωθεί αδειάζοντας τον βουλευτή του. Δεν θα μου φανεί παράξενο πλέον αν ζητηθεί και η άρση της ασυλίας του.

Ευτυχώς που όλα τα παραπάνω δεν έγιναν στον Πειραιά διότι αν είχαν γίνει εκεί τα πράγματα για τον βουλευτή θα ήταν σκούρα. Ως γνωστόν ο Πειραιάς είναι η νέα πρωτεύουσα της Ορθοδοξίας καθώς η Θεσσαλονίκη έχασε τον τίτλο λόγω της κακής συμπεριφοράς του δημάρχου της. Στην πρωτεύουσα της ορθοδοξίας όμως είχαν άλλου είδους προβλήματα. Στη διάρκεια της τελετής αγιασμού των υδάτων κάποιοι άνθρωποι (άκουσον άκουσον!) φιλήθηκαν στο στόμα! Ήταν μια πολιτική πράξη, καθόλου κακόγουστη, αλλά το ίδιο «ανήθικη» για τα παλαιολιθικά μυαλά που έσπευσαν να τη λογοκρίνουν.

Ας δούμε άλλο ένα παράδειγμα. Στις 28 Δεκεμβρίου η Περιφέρεια Αττικής και ο Δήμος Αθηναίων οργάνωσαν τη Λευκή Νύχτα. Το ωράριο λειτουργίας των εμπορικών καταστημάτων παρατάθηκε μέχρι τις 11 το βράδυ. Το πείραμα ήταν τόσο πετυχημένο όσο γελοίες υπήρξαν οι αντιδράσεις. Η «ελαστικοποίηση του ωραρίου» που είναι δεδομένη σε όλο τον υπόλοιπο πολιτισμένο κόσμο εδώ ονομάστηκε «παράνομη και ανήθικη». Οι γνωστοί έμποροι της «αντικαπιταλιστικής ηθικής» έδωσαν ρέστα με δακρύβρεχτες ανακοινώσεις υπερχειλίζουσας ανοησίας.

Τι είναι τελικά αυτό που δεν μπορεί να γίνει ανεκτό, τι είναι αυτό που ενοχλεί τόσο πολύ κάθε φορά και ξεσηκώνει τους προστάτες της «ηθικής» μας που είναι έτοιμοι να ξεσπαθώσουν;

Μα τι άλλο; Η ελεύθερη ατομική επιλογή! Φαντάζομαι ότι κάποιοι άνθρωποι θα αρρωσταίνουν κυριολεκτικά όταν αντιλαμβάνονται ότι υπάρχουν άλλοι που δεν μοιράζονται τις δικές τους αντιλήψεις, τις δικές τους προτιμήσεις, τα δικά τους δόγματα και τις δικές τους «κοινωνικές ευαισθησίες». Η ανοχή είναι άγνωστη λέξη. Άτομα που γελάνε με την σάτιρα ιερών και οσίων, άτομα που ερωτεύονται όσες και όσους δεν πρέπει, άτομα που καταναλώνουν σε λάθος ώρα είναι γι’ αυτούς άτομα επικίνδυνα!

Όλοι έχουμε τις δικές μας απόψεις για τα πράγματα και είμαστε έτοιμοι να τις υποστηρίξουμε και να τις υπερασπιστούμε. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που δεν αρκούνται σ’ αυτό. Δεν ησυχάζουν αν δεν επιβάλλουν τις δικές τους αρχές στο σύνολο της κοινωνίας ή τουλάχιστον στο δικό τους μικρόκοσμο. Θα ξεκινήσουν στραβοκοιτάζοντάς σε, θα μουρμουρίσουν, θα σε διαβάλλουν, θα σου κουνήσουν το δάκτυλο και στο τέλος, αν τους παίρνει, θα σου επιτεθούν με όποιον τρόπο μπορούν αν διαφωνείς μαζί τους. Θα τους βρεις συνήθως να ξημεροβραδιάζονται στο facebook ασκώντας τον δικό τους ιδιότυπο κοινωνικό έλεγχο, τραμπουκίζοντας, τρώγοντας τις σάρκες τους απ’ το κακό τους, καταντώντας ανώνυμα ή επώνυμα trolls.

Όμως όταν οι έμποροι της ηθικής είναι πραγματικά ισχυροί τα πράγματα αλλάζουν. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με ατομικές νευρώσεις αλλά με τον νομικό ηθικισμό. Την επιβολή δηλαδή της ηθικολογίας με όργανο το δίκαιο. Εκεί τα αραχνιασμένα συστήματα δεξιάς και αριστερής ηθικής, η μισαλλοδοξία, ο δογματισμός, οι εθνικιστικές φαντασιώσεις και η θρησκοληψία μετατρέπονται σε κανόνες δικαίου. Το αποτέλεσμα το βλέπετε: είναι η θεσμική μας υστέρηση.

* Ο Αριστείδης Χατζής είναι αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Εδώ θα βρείτε το άρθρο σε μορφή PDF (όπως δημοσιεύθηκε στα Νέα)

Διάβασε επίσης ένα παλαιότερο σχετικό άρθρο μου ("Οι Έμποροι της Ηθικής")

Monday, January 6, 2014

Capitalism has a bright future full of innovation and hope

by R. Edward Freeman

The Guardian

January 6, 2014

Last summer I spoke at a conference on a panel called, Capitalism in Question. Many of the speakers discussed capitalism's unsustainable growth, environmental neglect and unsavoury scandals. As a professor of business ethics, I am certainly aware of these topics, but I remarked to the audience that I felt like a clown attending a funeral.

Where others see doom and gloom, I see a bright future full of innovation and hope. I've been called an irrepressible optimist or worse, but I believe that we live in a time where business has the potential to solve the world's toughest problems. Keep in mind that I'm not writing here to whitewash the problems of business. Capitalism may not be perfect, yet it is the greatest system of social co-operation ever created thus far. Capitalism works because entrepreneurs and managers figure out how customers, employees, suppliers, communities, and people with the money all can cooperate to benefit. Competition is important but it is a second order property that gives people more choice in a free society.

After the recent global financial crisis, there was a need for new thinking about business. The old model of business of profit maximisation contributed greatly to the crisis. However, there are real tangible signs that this model is changing. With each new generation, people are wondering if this is what business is all about. We have seen Generation Y embrace companies that do good in society and make money too. Technology is forcing companies to become more transparent. Consumers and other stakeholders are more vocal now and cannot be ignored as they were in the past. Many stakeholders, such as suppliers, communities and financiers, are now holding companies to a higher standard than in the past.


Friday, December 27, 2013

Ο κρατικός παρεμβατισμός και οι ολοκληρωτισμοί

του Πάσχου Μανδραβέλη

The Books' Journal
Ιανουάριος 2014

Ο Δρόμος προς τη δουλεία, το εμβληματικό έργο του Φρήντριχ φον Χάγιεκ, ήταν ένα από εκείνα τα βιβλία που έλειψαν από τον ελληνικό δημόσιο διάλογο. Όχι μόνο επειδή είναι από τα σημαντικότερα έργα του 20ού αιώνα, με τεράστια επιρροή μέχρι σήμερα. Ούτε επειδή έπρεπε να ξέρουμε τι έγραψαν αυτοί που επί χρόνια βρίζαμε ως «ανάλγητους» ή –χειρότερα– ως «νεοφιλελεύθερους». Ούτε καν επειδή θα γονιμοποιούσαν παραγωγικά ή έστω θα εκλογίκευαν την κυρίαρχη ψευδομαρξιστική ιδεολογία στην χώρα.

Το βιβλίο (παρά το ότι εκδόθηκε και το 1985 από το ΚΠΕΕ αλλά εξαντλήθηκε γρήγορα) έπρεπε να υπάρχει στον ελληνικό διάλογο και επειδή εξηγεί κάποια πράγματα στη εξέλιξη της νεότερης ελληνικής κοινωνίας. Φωτίζει παραλληλίες τις οποίες πρώτος ο Χάγιεκ είχε δει, πριν από 70 χρόνια. Αυτές οι παραλληλίες διακρίνονται ακόμη και στα πιο μικρά, αυτά που θεωρούνται επουσιώδη. Έγραφε στις αρχές της δεκαετίας του 1940:
Δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε τους νέους μας όταν προτιμούν την ασφαλή, μισθωτή θέση από το ρίσκο της επιχειρηματικότητας, αφ' ης στιγμής ακούνε από τα μικράτα τους την πρώτη να περιγράφεται σαν ανώτερη, πιο ανιδιοτελής και ανυστερόβουλη απασχόληση. Η νεότερη γενιά σήμερα έχει μεγαλώσει σε έναν κόσμο όπου, στο σχολείο και στον Τύπο, το πνεύμα της εμπορικής επιχειρηματικότητας παριστάνεται σαν ανυπόληπτο και η κερδοφορία σαν ανήθικη, όπου το να απασχολείς εκατό ανθρώπους θεωρείται εκμετάλλευση, αλλά το να διατάζεις εκατό θεωρείται τιμή.
Ο Αυστριακός Φρήντριχ φον Χάγιεκ έζησε τη μισή ενήλικη ζωή του (δηλαδή μέχρι το 1931, οπότε πήγε στο LSE), σπούδασε και δίδαξε στη Βιέννη. Παρακολούθησε στενά πώς η Γερμανία διολίσθησε στον ναζιστικό ολοκληρωτισμό. Κατανόησε ότι το τέρας δεν ήταν ένα αναγκαίο γερμανικό προϊόν, αλλά το τελευταίο στάδιο μιας κοινωνίας που έφτασε να λατρεύει τον κοινωνικό σχεδιασμό, ξεκινώντας από τον κρατικό παρεμβατισμό:
Αυτό που έδινε στην κοινωνική δομή της Γερμανίας τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ήταν ότι μεγαλύτερο μέρος της ζωής των πολιτών απ' ό,τι σε άλλες χώρες ήταν συνειδητά οργανωμένο άνωθεν· ήταν ότι τόσο μεγάλο μέρος Γερμανών δεν θεωρούσαν εαυτούς ανεξάρτητους, αλλά διορισμένους υπαλλήλους. Όπως κόμπαζαν οι ίδιοι οι Γερμανοί, η χώρα τους ήταν επί μακρόν ένα Beamtenstaad, ένα “υπαλληλικό κράτος”, στο οποίο, όχι μόνο στον στενό δημόσιο τομέα, αλλά σχεδόν σε όλες τις σφαίρες της ζωής, το εισόδημα και την κοινωνική θέση τα απένεμε και τα εγγυούνταν κάποια αρχή.


Thursday, December 19, 2013

Τι αξία έχει ο γάμος...

του Αριστείδη Χατζή

Τα Νέα

19 Δεκεμβρίου 2013

Η αδυναμία του ελληνικού κράτους να προωθήσει τις μεταρρυθμίσεις μπορεί πλέον να χαρακτηριστεί παθολογική. Είναι πολλά τα παραδείγματα που μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει, αλλά σ’ αυτό το κείμενο θα περιοριστώ σε ένα ζήτημα που το θεωρώ εξαιρετικά σοβαρό: τη ρύθμιση των σχέσεων των ομόφυλων ζευγαριών. Είναι εξαιρετικά σοβαρό γιατί έχει να κάνει με την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων, με την ισονομία και την ποιότητα του κράτους δικαίου. Επιπλέον, είναι ένα πρόβλημα που αναδεικνύει τη θεσμική υστέρηση της Ελλάδας και έχει μεγάλο κόστος: πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και κυρίως ατομικό - ένας μεγάλος αριθμός συμπολιτών μας είναι ουσιαστικά πολίτες Γ´ κατηγορίας.

Το εξωφρενικό της υπόθεσης είναι ότι ενώ η χώρα μας θα έπρεπε να έχει ήδη ρυθμίσει τον πολιτικό γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, αρνείται ακόμα και τώρα να τα συμπεριλάβει στο σύμφωνο συμβίωσης! Θυμίζω ότι έχει προηγηθεί καταδικαστική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και υπάρχει ήδη ευρύτατη συναίνεση (πολιτική αλλά και κοινωνική) για να προστατευθεί τουλάχιστον το μίνιμουμ των δικαιωμάτων των ομόφυλων ζευγαριών.

Αυτό έχει οδηγήσει στη σχιζοφρενική κατάσταση να γίνεται αγώνας για το έλασσον και να παραβλέπεται (προσωρινά έστω) το μείζον που είναι το διακύβευμα: Θεωρώ ότι πρέπει άμεσα να αναγνωριστεί και να ρυθμιστεί το δικαίωμα σύναψης πολιτικού γάμου στα ομόφυλα ζευγάρια. Έχω γράψει για το ζήτημα αυτό και στο παρελθόν («Τι αξία έχει ο γάμος στην αγάπη μας μπροστά;», Βήμα των Ιδεών, Ιούλιος 2008) αλλά αυτή τη φορά η ανάγκη για άμεση αναγνώριση είναι επιτακτική για πολλούς λόγους. Ένας εξ αυτών είναι οι ραγδαίες διεθνείς θεσμικές εξελίξεις που ήδη έχουν οδηγήσει (ή αναμένεται να οδηγήσουν) στην αναγνώριση του πολιτικού γάμου ομοφύλων ζευγαριών σε όλες τις θεσμικά ώριμες φιλελεύθερες συνταγματικές δημοκρατίες (στην Ευρώπη: Αγγλία, Βέλγιο, Γαλλία, Δανία, Ισλανδία, Ισπανία, Ολλανδία, Νορβηγία, Πορτογαλία, Σουηδία).

Θυμίζω ότι η Ελλάδα έχει ένα ιδιαίτερα προοδευτικό οικογενειακό δίκαιο μετά τις μεταρρυθμίσεις του 1983 και του 2002 που μπορεί εύκολα να ενσωματώσει τις αλλαγές. Επιπλέον, είναι και πολιτικά εφικτό - ένας μεγάλος αριθμός κομμάτων έχει υιοθετήσει την πρόταση: o ΣΥΡΙΖΑ, η ΔΗΜΑΡ, η Δράση, η Φιλελεύθερη Συμμαχία και οι Οικολόγοι Πράσινοι. Δυστυχώς δεν το έχουν κάνει τα δύο κόμματα της συγκυβέρνησης, αλλά γνωρίζω ότι και στα δύο υπάρχουν πολλά στελέχη που την υιοθετούν. Ο συγγραφέας αυτού του κειμένου έχει σε πολλά θέματα διαφορετικές απόψεις από εκείνες του ΣΥΡΙΖΑ, όμως του αναγνωρίζει ότι σε αρκετά ζητήματα που άπτονται των ατομικών δικαιωμάτων (δυστυχώς όχι σε όλα) το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης έχει προοδευτικές θέσεις. Η ευθύνη λοιπόν που πέφτει στον ΣΥΡΙΖΑ να προωθήσει και αυτό το θέμα είναι μεγάλη. Έχει όμως σύμμαχούς του μεγάλο μέρος της Αριστεράς και το σύνολο σχεδόν των φιλελεύθερων.

Πρέπει να τονίσω εδώ ότι ο νόμος θα πρέπει απαραίτητα να καλύπτει πλήρως και τις τέσσερεις κατηγορίες ελλήνων πολιτών που τώρα αντιμετωπίζονται με χυδαίες διακρίσεις γιατί η σεξουαλική ταυτότητά τους είναι διαφορετική από την κυρίαρχη (λεσβίες, γκέι, αμφισεξουαλικοί, τρανς).

Δεν θα επαναλάβω τα επιχειρήματα υπέρ της αναγνώρισης του γάμου. Όχι απλώς γιατί το έχω ήδη κάνει, ενώ τα αντεπιχειρήματα απαντώνται εύκολα, αλλά διότι θεωρώ ντροπή να συζητάμε ακόμα για θέματα ισονομίας, να αμφισβητούμε δηλαδή το δικαίωμα συμπολιτών μας να έχουν τα ίδια δικαιώματα με μας.

Θα επαναλάβω απλώς ένα και μόνο επιχείρημα, το ίδιο που χρησιμοποίησε το Ανώτατο Δικαστήριο της Πολιτείας της Μασαχουσέτης των ΗΠΑ, το πρώτο δικαστήριο διεθνώς που στις 18 Νοεμβρίου 2003 έκρινε ότι τα ομόφυλα ζευγάρια έχουν το δικαίωμα του γάμου, ένα δικαίωμα που θεμελιώνεται στο Σύνταγμα, στις αρχές της ισότητας απέναντι στον νόμο και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας:
Το να απαγορεύεις την πρόσβαση στην προστασία, στα οφέλη και στις υποχρεώσεις ενός πολιτικού γάμου σε ένα άτομο που αποφασίζει να ζήσει σε μια μονογαμική ερωτική σχέση με άτομο του ιδίου φύλου αποτελεί αυθαίρετο αποκλεισμό του από έναν από τους σημαντικότερους και πολυτιμότερους θεσμούς της κοινωνίας μας. Αυτός ο αποκλεισμός είναι ασύμβατος με τις συνταγματικές αρχές του σεβασμού στην ατομική αυτονομία και την ισότητα απέναντι στον νόμο.

* Ο Αριστείδης Χατζής είναι αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Εδώ θα βρείτε το άρθρο σε μορφή PDF (όπως δημοσιεύθηκε στα Νέα)

Εδώ θα βρείτε άρθρο μου με το ίδιο θέμα που δημοσιεύθηκε το 2008 στο Βήμα των Ιδεών

Εδώ θα βρείτε ένα επιστημονικό άρθρο που έχω δημοσιεύσει για το ίδιο θέμα

Εδώ θα βρείς άρθρα/συνεντεύξεις σχετικά με το θέμα από τον Βαγγέλη Μάλλιο (επίσης εδώ και εδώ) και τη Λίνα Παπαδοπούλου (και εδώ).

Thursday, November 14, 2013

Μια τέχνη εξ ορισμού ανίερη

του Σταύρου Τσακυράκη

Τα Νέα

14 Νοεμβρίου 2013

Η καταγγελία μιας εφημερίδας συνολικά με αφορμή μια γελοιογραφία δεν αρμόζει σε κόμματα που είναι υποχρεωμένα να ανέχονται καυστικά σχόλια και οξύτατες επιθέσεις. Οι υπαινιγμοί δε ότι αυτή έγινε εξαιτίας της αναστάτωσης που έχουν προκαλέσει στην ιδιοκτησία της εφημερίδας οι καταγγελίες για διαπλοκή σχετικά με τις ψηφιακές συχνότητες είναι απαράδεκτοι και προσβλητικοί. Οχι μόνον γιατί και οι πέτρες γνωρίζουν το ήθος και την ακεραιότητα του Δημήτρη Χαντζόπουλου, αλλά και επειδή οι γελοιογράφοι είναι πάντα οι πλέον ανεξάρτητοι δημιουργοί. Γελοιογραφίες κατά παραγγελία δεν παράγονται.

Η κατηγορία για σεξισμό χτυπά πράγματι ευαίσθητες χορδές. Αρκεί βεβαίως να είναι στοιχειωδώς ειλικρινής και αμφιβάλλω αν είναι όταν γίνεται για πολιτικές εντυπώσεις. Η κομματική ανακοίνωση με την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ καταγγέλλει «σεξιστική χυδαιότητα» μοιάζει περισσότερο ως αντιπερασπισμός στην απίστευτη συμπεριφορά των δυο βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ παρά σαν ιδεολογική μάχη.

Σε κάθε περίπτωση η πολιτική ορθότητα δεν ταιριάζει στις γελοιογραφίες. Οπως έχει πει το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, «η γοητεία της πολιτικής γελοιογραφίας και καρικατούρας συχνά βασίζεται στην εκμετάλλευση ατυχών φυσικών χαρακτηριστικών ή πολιτικών γεγονότων που δημιουργούν αμηχανία - μια εκμετάλλευση που συχνά υπολογίζει να προσβάλει τα αισθήματα του υποκειμένου που προσωπογραφεί». Η τέχνη της βασίζεται στην υπερβολή και τη διαστρέβλωση, προκαλεί το γέλιο επειδή ξύνει πληγές, πειράζει με το να είναι συχνά μονόπλευρη, χλευαστική, προσβλητική. Πολλές φορές υπερβαίνει τα όρια του καλού γούστου και της ευπρέπειας. Ομως, παρόλη αυτή την «καυστική λειτουργία», τα σκίτσα και οι γελοιογραφίες, «έχουν παίξει πρωτεύοντα ρόλο στον δημόσιο και πολιτικό διάλογο» (Hustler Magazine v. Falwell).

Αν ισχύει ότι η γελοιογραφία είναι εξ ορισμού ανίερη, αυτό συνεπάγεται ότι χαίρει ιδιαίτερης ασυλίας και δεν προσφέρεται για υπόδειγμα πολιτικής ορθότητας. Αφθονες ευκαιρίες για κριτική στον σεξισμό δίνουν βαρύγδουπα άρθρα και η καθημερινή μας συμπεριφορά.

* Ο Σταύρος Τσακυράκης είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών


Sunday, November 3, 2013

Δημοκρατία και Πολιτική Βία

του Αριστείδη Χατζή

The Books' Journal
Νοέμβριος 2013

Η πολιτική βία δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Ούτε βέβαια εμφανίζεται μόνο στα αυταρχικά καθεστώτα. Αντίθετα, είναι δύσκολο να βρεις μια φιλελεύθερη δημοκρατία στην Ευρώπη ή στη Βόρειο Αμερική που στην πρόσφατη ιστορία της να μην αντιμετώπισε σοβαρά περιστατικά πολιτικής βίας. Αλλά τουλάχιστον σε κάτι διαθέτουμε την παγκόσμια αποκλειστικότητα: δεν νομίζω να υπάρχουν αλλού τόσοι πολλοί υπερασπιστές της πολιτικής βίας. Δεν νομίζω πουθενά αλλού στον κόσμο να αποτελεί η ανοχή στη βία βασικό κανόνα της πολιτικής ορθότητας.

Στην Ελλάδα λοιπόν η βία κατ’ αρχήν είναι ανεκτή. Αποτελεί ένα κοινωνικό δικαίωμα που έχει κατακτηθεί με «λαϊκούς αγώνες». Οποιαδήποτε αντίρρηση αντιμετωπίζεται με την ανάλογη λοιδορία που προκαλεί η παραβίαση των κανόνων της πολιτικής ορθότητας και, φυσικά, με την αναγκαία δόση βίας που αποτελεί και το πειστικότερο επιχείρημα σε τέτοιες περιπτώσεις.

Έχουν γραφεί τόσα πολλά για την πολιτική βία στην Ελλάδα που θα μπορούσε να πει κανείς πως το θέμα έχει εξαντληθεί. Ακόμα και ο συγγραφέας αυτού του άρθρου έχει γράψει ένα σχετικό κείμενο στο περιοδικό που κρατάτε (βλ. Αριστείδης Χατζής, «Το Ολιγοπώλιο της Βίας», The Books’ Journal, Ιούνιος 2011). Όμως πρόσφατα διάβασα ένα εξαιρετικό βιβλίο για το θέμα και εξ αιτίας του διαπίστωσα πόσα πολλά ζητήματα παραμένουν ακόμα ανοικτά.


Το βιβλίο έχει τίτλο Η Πολιτική Βία στην Ελληνική Κοινωνία και έχει γραφεί από τον Δημήτρη Κ. Ψυχογιό. Ο Ψυχογιός έχει πολλές ιδιότητες. Ήταν/είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ερευνητής, δημοσιογράφος τουλάχιστον 35 χρόνια και γενικά δημόσιος διανοούμενος καθώς συμμετέχει ενεργά στον δημόσιο διάλογο από την μεταπολίτευση και μετά.

Επιπλέον όμως είναι ένας άνθρωπος με μεγάλη πολιτική δράση και μάλιστα στο χώρο της Αριστεράς. Ενδεικτικά: ήταν μέλος της Δημοκρατικής Άμυνας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, ενεπλάκη στην πολιτική ως μέλος της πολιτικής γραμματείας της Σοσιαλιστικής Πορείας και αργότερα της Ελληνικής Αριστεράς, συμμετείχε στην συντακτική επιτροπή του Αντί (1985-1990) ενώ υπήρξε και διευθυντής της Αυγής (1988-89).

Σε όλα αυτά προσθέστε ακόμα μια ιδιότητα. Γνωρίζει τη βία από πρώτο χέρι. Επί δικτατορίας ήταν ένας από αυτούς που τοποθετούσε βόμβες (ως μέλος της μαχητικής οργάνωσης «20ή Οκτώβρη»). Συνελήφθη και βασανίστηκε. Λόγω της δράσης του κατά τη διάρκεια της δικτατορίας κατηγορήθηκε (συκοφαντήθηκε για την ακρίβεια) αρκετές φορές ότι είναι ο… αρχηγός της 17 Νοέμβρη, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση αρνήθηκε να του δώσει βίζα εισόδου στις ΗΠΑ.

Μετά από όλα αυτά νομίζω ότι είναι περιττό να τονίσω πόσο ενδιαφέρουσα είναι η δική του συμβολή στη συζήτηση για την πολιτική βία, ένα θέμα που τον έχει απασχολήσει και θα τον απασχολεί ιδιαίτερα. Το αστείο όμως είναι ότι οι απόψεις του λοιδορούνται συστηματικά και μάλιστα με αδικαιολόγητη εμπάθεια από ανθρώπους που κανείς μπορεί να τους χαρακτηρίσει με διάφορες λέξεις αλλά θα κρατήσω μόνο μία: άκαπνοι.

Φαντάζομαι ότι ο Ψυχογιός (τον οποίον δεν γνωρίζω προσωπικά) όταν θα διαβάζει παρόμοια κείμενα θα αισθάνεται το ίδιο όπως την ημέρα που «αγανακτισμένοι φοιτητές» διέκοψαν με το έτσι θέλω το μάθημά του στο Πάντειο Πανεπιστήμιο επειδή είχαν συνέλευση, πληροφορώντας τον ότι «κάποιοι επί δικτατορίας –όπως του είπε απαξιωτικά ένας αγανακτισμένος φοιτητής– αγωνίστηκαν για να μπορείς εσύ να διδάσκεις ελεύθερα!».

Είναι επόμενο λοιπόν αυτό το βιβλίο να βασίζεται πάνω απ’ όλα στις εμπειρίες του συγγραφέα. Τέτοιου είδους εμπειρίες δύσκολα σε αποδεσμεύουν. Το ίδιο συμβαίνει με τον Ψυχογιό. Η προσωπική του διαδρομή βαραίνει στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου (βλ. π.χ. το εξαιρετικά ενδιαφέρον κεφάλαιο «Η ελληνική κουλτούρα της βίας»). Το πρώτο μέρος του βιβλίου αποτελείται από τέσσερα μεγάλης έκτασης κείμενα που έχει γράψει ειδικά για την έκδοση αυτή και αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της βίας συνολικά και με κάποια απόσταση, όσο αυτή είναι δυνατή, από την επικαιρότητα. Το δεύτερο μέρος όμως αποτελείται από αναδημοσίευση κειμένων του συγγραφέα στο Βήμα.

Δεν πρόκειται όμως για πρόσφατα κείμενα. Δεν επέλεξε κείμενα που μιλούν για τη Χρυσή Αυγή, τις δολοφονίες του Γρηγορόπουλου, των τριών υπαλλήλων της Marfin ή του Φύσσα. Αναδημοσιεύονται, αντίθετα, κείμενα που έχουν δημοσιευθεί κυρίως το 2001-2, και μερικά ακόμα δημοσιευμένα έως το 2010.

Στην αρχή αυτή η επιλογή με μπέρδεψε. Αλλά κατάλαβα γρήγορα ότι ο Ψυχογιός ήθελε να κάνει κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που φαντάστηκα στην αρχή. Δεν ετοίμασε ένα βιβλίο για τη θεωρία των δύο άκρων, τη Χρυσή Αυγή και το νέο κύμα τρομοκρατίας, αλλά θέλησε να μας δώσει μία προοπτική πάνω στο θέμα, που να βασίζεται βέβαια στην εμπειρία του αλλά και στην ενασχόλησή του με το φαινόμενο της πολιτικής βίας στο πλαίσιο μιας φιλελεύθερης δημοκρατίας. Έτσι ασχολείται στο πρώτο μέρος με την ελληνική και τη διεθνή τρομοκρατία, με τη διάχυση των βίαιων μορφών διαμαρτυρίας και διεκδίκησης στην ελληνική κοινωνία («Ο οπλαρχηγός που κρύβουμε μέσα μας»), τις ιδεοληψίες που τις ενισχύουν ή τις ανέχονται, τους κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς που εκκολάπτουν, τον αριστερό εθνικολαϊκισμό που τις καλλιεργεί και τον εθνικισμό που είναι έτοιμος να τις αξιοποιήσει. Σε ένα εξαιρετικό κεφάλαιο για τη Χρυσή Αυγή, μας θυμίζει ότι τα αίτια της εμφάνισής της θα πρέπει να κάνουν πολλούς να αισθάνονται ένοχοι και ακόμα περισσότερους θα πρέπει να τους κάνουν πολύ προσεκτικούς.

Όμως, πάνω απ’ όλα, αυτό που επανέρχεται σαν μοτίβο σε όλο το βιβλίο είναι η αποτυχία της ανανεωτικής, ευρωπαϊκής, μη κομμουνιστικής Αριστεράς να ορθώσει ένα τείχος απέναντι σ’ αυτή την άθλια διάχυση της βίας (το φάντασμα του Σάκη Καράγιωργα πλανάται πάνω από το σύνολο του βιβλίου αλλά κυρίως στο τέταρτο κεφάλαιο του πρώτου μέρους) όσο και η τελική αποτυχία της να διατηρήσει τα προοδευτικά και εκσυγχρονιστικά διακριτικά γνωρίσματά της. Η αποτυχία αυτή είναι σήμερα εμφανέστερη από ποτέ.


Πολλά από τα κείμενα του δεύτερου μέρους τα είχα διαβάσει όταν προδημοσιεύτηκαν αλλά ομολογώ ότι αν τα διαβάσει κανείς μετά την ανάγνωση του πρώτου μέρους αποκτούν πολύ διαφορετικό νόημα, ειδικά μάλιστα αν σκεφτεί κανείς ότι έχουν γραφεί πολλά χρόνια πριν από το «ξέσπασμα της βίας» του Δεκεμβρίου του 2008, από την εμφάνιση της Χρυσής Αυγής, από την επίσημη υιοθέτηση της «θεωρίας των δύο μέτρων και δύο σταθμών» εκ μέρους της Αριστεράς και γενικά από τη, με γεωμετρική πρόοδο, αύξηση της κοινωνικής ανοχής απέναντι στη βία μετά την έναρξη της οικονομικής κρίσης.

Το πρώτο άρθρο σ’ αυτήν την ενότητα έχει τίτλο «Ο κόσμος αύριο θα είναι χειρότερος» και δημοσιεύθηκε την επομένη της 11ης Σεπτεμβρίου 2011. Ο Ψυχογιός καταλήγει καταδικάζοντας τους συμψηφισμούς και τη σχετικοποίηση της έννοιας της βίας, την αδυναμία διαχωρισμού των δημοκρατικών κυβερνήσεων από τους «σκοτεινούς και ανεξέλεγκτους δολοφόνους» και κάθε άλλοθι νομιμοποίησης της βίας. Είναι τραγικό το πόσο επίκαιρο είναι ακόμα κι αυτό το κείμενο. Λίγο παρακάτω, διαβάζουμε τον εμπνευσμένο υπότιτλο «Ένοχα θύματα, άξιοι κατήδες» ή, ακόμα πιο κάτω, την αναφορά στην «πολυτέλειά μας να οργανώνουμε διαδηλώσεις ενάντια σε αυτούς που υπερασπίζονται τούτο το πολυτελές δικαίωμά μας». Μιλά ήδη από το 2001 για την «τρομερή εξοικείωση με τη βαρβαρότητα» που έχει το θλιβερό σύμπτωμα το οποίο περιγράφει αλλού: «δεν είμαστε δημοκρατική κοινωνία, δεν έχουμε μάθει να λύνουμε τις διαφορές μας με διαπραγμάτευση και συμβιβασμούς, καταφεύγουμε εύκολα στην πολιτική βία – στόχος μας είναι να εξοντώσουμε τον αντίπαλο, να μην του αφήσουμε περιθώριο να ζήσει στη γωνιά του μετά την ήττα του».

Καθώς διαβάζεις τα κείμενα για την 17 Νοέμβρη αναρωτιέσαι γιατί κανείς δεν μαθαίνει τίποτα από τα λάθη του. Η θεωρία της σχέσης ΠΑΣΟΚ και 17 Νοέμβρη και των «συγκοινωνούντων δοχείων» που κάποιοι ανεγκέφαλοι στη ΝΔ διακινούσαν ήταν το ίδιο βλακώδης με τη θεωρία των δύο άκρων, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ ως το ένα άκρο μπαίνει στην ίδια κατηγορία με τη Χρυσή Αυγή.

Όμως ο Ψυχογιός δεν κάνει το λάθος να αντιμετωπίσει μονοκόμματα και ανιστόρητα τη βία (πώς θα μπορούσε άλλωστε;) αλλά ούτε και να τη σχετικοποιήσει. Διαβάστε το κείμενό του για τον Κώστα Αγαπίου στο κεφάλαιο «Να κάνουμε τον κόσμο υποφερτό», για να καταλάβετε καλά την διαφορά της ακροδεξιάς από την ακροαριστερή βία. Διότι μπορεί και πρέπει να καταδικάσουμε τη βία σε ένα δημοκρατικό καθεστώς «απ’ όπου κι αν προέρχεται» και να την εμποδίσουμε όπως μπορούμε. Η προέλευση της βίας όμως δεν είναι αδιάφορη, ούτε ο στόχος της.

Για τον Ψυχογιό, οι διακρίσεις είναι ξεκάθαρες:
Σκέφτηκα πως αξίζει να αντιστέκεσαι στη βαρβαρότητα, ακόμη και με τα όπλα, αν αντιμετωπίζεις όπλα. με τη γνώμη σου, με τη συμμετοχή σου, με την ψήφο σου ή μη βλέποντας τηλεόραση σε ειρηνικούς καιρούς.
Αλλά αυτές οι ξεκάθαρες διακρίσεις δεν βολεύουν αρκετούς:
  • όσους θέλουν να χρησιμοποιήσουν τη βία με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ως εργαλείο για τη δική τους πολιτική επικράτηση,
  • όσους ανέχονται τη βία που ασκείται κατά αυτών που θεωρούν πολιτικούς αντίπαλους τους
  • όσους δικαιολογούν τη βία είτε άμεσα είτε έμμεσα (σχετικοποιώντας τη και διευρύνοντας τον ορισμό της μέχρι ξεχειλώματος).
Ας τους αφιερώσουμε αυτό το βιβλίο.

Εδώ μπορείς να βρεις το άρθρο μου σε μορφή PDF (όπως δημοσιεύθηκε στο The Books' Journal)

Εδώ θα βρείς άλλο ένα άρθρο μου με θέμα τη βία

* Η φωτογραφία του κατεστραμμένου κινηματογράφου "Αττικόν" (Χρήστου Λαδά & Σταδίου) που δημοσιεύεται και στο The Books' Journal ελήφθη από τον Αριστείδη Χατζή στις 13 Φεβρουαρίου 2012 από τον 6ο όροφο του κτιρίου διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών στη Χρήστου Λαδά.